กระทรวงศึกษาธิการได้ประกาศใช้หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน   พุทธศักราช   2551   ที่จัดทำขึ้นสำหรับท้องถิ่นและสถานศึกษาได้นำไปใช้เป็นกรอบและทิศทางในการจัดทำหลักสูตรสถานศึกษา   และจัดการเรียนการสอนเพื่อพัฒนาเด็กและเยาวชนไทยทุกคนในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานให้มีคุณภาพด้านความรู้และทักษะที่จำเป็นสำหรับการดำรงชีวิตในสังคมที่มีการเปลี่ยนแปลง   และแสวงหาความรู้เพื่อพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต   และในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ   ฉบับที่  10   ( พ.ศ.  2550 – 2554 )  ได้ชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการปรับเปลี่ยนจุดเน้นในการพัฒนาคุณภาพคนในสังคมไทยให้มีคุณธรรมและมีความรบรู้อย่างเท่าทัน   ให้มีความพร้อมทั้งด้านร่างกาย   สติปัญญา   อารมณ์   และศีลธรรม   สามารถก้าวทันการเปลี่ยนแปลงเพื่อนำไปสู่สังคมฐานความรู้ได้อย่างมั่นคง   แนวทางพัฒนาคนดังกล่าวมุ่งเตรียมเด็กและเยาวชนให้มีพื้นฐานจิตใจที่ดีงาม   มีจิตสาธารณะพร้อมทั้งมีสมรรถนะ   ทักษะ   และความรู้พื้นฐานที่จำเป็นในการดำรงชีวิต   อันจะส่งผลต่อการพัฒนาประเทศแบบยั่งยืน  ( สภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, 2549 )  อีกทั้งพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ   พ.ศ.  2542   และที่แก้ไขเพิ่มเติม  ( ฉบับที่  2 )   พ.ศ.  2545   ได้กำหนดแนวทางการจัดการศึกษา   โดยยึดหลักผู้เรียนมีความสำคัญที่สุด   กระบวนการจัดการศึกษาต้องส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถพัฒนาตามธรรมชาติและเต็มตามศักยภาพ   โดยจัดเนื้อหาสาระและกิจกรรมให้สอดคล้องกับความสนใจและความถนัดของผู้เรียน   คำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคล   ฝึกทักษะกระบวนการคิด   การจัดการ   การเผชิญสถานการณ์ประกอบกับมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของสังคมและเทคโนโลยี   ก่อให้เกิดทั้งผลดีและผลเสียต่อการดำเนินชีวิตในปัจจุบันของบุคคล   ทำให้เกิดความยุ่งยากซับซ้อนมากยิ่งขึ้น   จำเป็นต้องมีการปรับเปลี่ยนวิถีการดำเนินชีวิตให้สามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างมีคุณค่า   มีศักดิ์ศรี   มีความสุขบนพื้นฐานของเศรษฐกิจพอเพียงแบบยั่งยืน   ( กรมวิชาการ, 2546 )  ซึ่งแนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับนโยบายของกระทรวงศึกษาธิการในการพัฒนาเยาวชนของชาติสู่โลกยุคศตวรรษที่  21  โดยมุ่งส่งเสริมผู้เรียนมีคุณธรรม   รักความเป็นไทย   ให้มีทักษะการคิดวิเคราะห์และคิดสร้างสรรค์   มีทักษะด้านเทคโนโลยี  สามารถทำงานและอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสังคมโลกได้อย่างสันติ  

( กระทรวงศึกษาธิการ, 2551 )

                หลักสูตรแกนกลางการศึกษาพื้นฐาน   พุทธศักราช  2551   มุ่งพัฒนาผู้เรียนทุกคนซึ่งเป็นกำลังของชาติให้เป็นมนุษย์ที่มีความสมดุลทั้งด้านร่างกาย   ความรู้   คุณธรรม   มีจิตสำนึกในความเป็นพลเมืองไทยและพลโลก   ยึดมั่นในการปกครองตามระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข   มีความรู้และทักษะพื้นฐาน   รวมทั้งเจตคติที่จำเป็นต่อการศึกษา   การประกอบอาชีพและการศึกษาตลอดชีวิต   โดยมุ่งเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญบนพื้นฐานความเชื่อว่าทุกคนสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเองได้เต็มตามศักยภาพ   การพัฒนาที่สำคัญ  คือ  การพัฒนาที่สมดุลอย่างเป็นองค์รวมทุกด้านเพื่อความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์   มีพื้นฐานทางจริยศาสตร์   ความเป็นคนดีทั้งร่างกาย   สติปัญญา   อารมณ์   และสังคม   ผู้เรียนทุกคนในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานต้องสร้างองค์ความรู้   ทักษะหรือกระบวนการเรียนรู้   และคุณลักษณะอันพึงประสงค์จึงจำเป็นต้องเรียนรู้  8  กลุ่มสาระการเรียนรู้  คือ   ภาษาไทย   คณิตศาสตร์   วิทยาศาสตร์   สังคมศึกษา   ศาสนาและวัฒนธรรม   สุขศึกษาและพลศึกษา   ศิลปะ   การงานอาชีพและเทคโนโลยี   ภาษาต่างประเทศ   และกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน   ซึ่งเป็นการบูรณาการองค์ความรู้   ทักษะและเจตคติที่เกิดจากการเรียนรู้ทั้ง  8  กลุ่มสาระการเรียนรู้   และประสบการณ์ของผู้เรียนมาปฏิบัติเพื่อส่งเสริมสมรรถนะและคุณลักษณะอันพึงประสงค์ของผู้เรียนตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช2551

                ด้วยเหตุผลดังกล่าว   กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน  จึงเป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน   พุทธศักราช  2551  ที่ช่วยให้ผู้เรียนได้นำองค์ความรู้    ทักษะจากการเรียนรู้และประสบการณ์ของผู้เรียนมาปฏิบัติกิจกรรมพัฒนาตนเองเพื่อเป็นคนดี   มีคุณธรรมจริยธรรม   มีวินัย   และมีจิตสำนึกสาธารณะที่ดีงาม   เป็นคนมีปัญหา   ในการใช้ทักษะชีวิต   การคิด   การสื่อสาร   การแก้ปัญหาและการใช้เทคโนโลยี   และเป็นคนมีความสุขในการดำเนินชีวิตอย่างพอเพียง   โดยอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสังคมได้อย่างสร้างสรรค์

กิจกรรมพัฒนาผู้เรียนตามหลักสูตร

                กิจกรรมพัฒนาผู้เรียนตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน   พุทธศักราช  2551  มุ่งให้ผู้เรียนได้พัฒนาตนเองงตามศักยภาพ   พัฒนาอย่างรอบด้านเพื่อความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งร่างกาย   สติปัญญา   อารมณ์   และสังคม   เสริมสร้างให้เป็นผู้มีศีลธรรม   จริยธรรม   มีระเบียบวินัย   ปลูกฝังและสร้างจิตสำนึกของการทำประโยชน์เพื่อสังคม   สามารถจัดการตนเองได้   และอยู่ร่วมกับผู้อื่นอย่างมีความสุข   กิจกรรมพัฒนาผู้เรียนมั่งพัฒนาผู้เรียนให้ใช้องค์ความรู้   ทักษะและเจตคติจากการเรียนรู้  8  กลุ่มสาระการเรียนรู้   และประสบการณ์ของผู้เรียนมาปฏิบัติกิจกรรมเพื่อช่วยให้ผู้เรียนเกิดสมรรถนะสำคัญ   อันได้แก่   ความสามารถในการสื่อสาร   ความสามารถในการคิด   ความสามารถในการแก้ปัญหา   ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต   และความสามารถในการใช้เทคโนโลยี   ซึ่งจะส่งผลให้การพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณลักษณะอันพึงประสงค์   มีทักษะการทำงานและอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสังคมได้อย่างมีความสุขในฐานะเป็นพลเมืองไทยและพลโลก   อันได้แก่   รักชาติ   ศาสน์   กษัตริย์   ซื่อสัตย์สุจริต   มีวินัย   ใฝ่เรียนรู้   อยู่อย่างพอเพียง   มุ่งมั่นในการทำงาน   รักความเป็นไทยและมีจิตสาธารณะ

                กิจกรรมพัฒนาผู้เรียนตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน   พุทธศักราช  2551   ประกอบด้วยกิจกรรม   3   ลักษณะ   ดังนี้

                1.   กิจกรรมแนะแนว

                                เป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมและพัฒนาผู้เรียนให้รู้จักตนเอง   รู้รักษ์สิ่งแวดล้อม   สามารถคิดตัดสินใจ   คิดแก้ปัญหา   กำหนดเป้าหมาย   วางแผนชีวิตทั้งด้านการเรียน   และอาชีพ   สามารถปรับตนได้อย่างเหมาะสม   นอกจากนี้ยังช่วยให้ครูรู้จักและเข้าใจผู้เรียน   ทั้งยังเป็นกิจกรรมที่ช่วยเหลือและให้คำปรึกษาแก่ผู้ปกครองในการมีส่วนร่วมพัฒนาผู้เรียน

                2.   กิจกรรมนักเรียน

                                เป็นกิจกรรมที่มุ่งพัฒนาความมีระเบียบวินัย   ความเป็นผู้นำ   ผู้ตามที่ดี    ความรับงผิดชอบ   การทำงานร่วมกัน   การรู้จักแก้ปัญหา   การตัดสินใจที่เหมาะสม   ความมีเหตุผล   การช่วยเหลือแบ่งปันเอื้ออาทรและสมานฉันท์   โดยจัดให้สอดคล้องกับความสามารถ   ความถนัด   และความสนใจของผู้เรียน   ให้ได้ปฏิบัติด้วยตนเองในทุกขั้นตอน   ได้แก่   การศึกษาวิเคราะห์   วางแผน   ปฏิบัติตามแผน   ประเมินและปรับปรุงการทำงาน   เน้นการทำงานร่วมกันเป็นกลุ่มตามความเหมาะสมและสอดคล้องกับวุฒิภาวะของผู้เรียนและบริบทของสถานศึกษาและท้องถิ่น   กิจกรรมนักเรียนประกอบด้วย

                                2.1   กิจกรรมลูกเสือ   เนตรนารี   ยุวกาชาด   ผู้บำเพ็ญประโยชน์   และนักศึกษาวิชาทหาร

                                2.2   กิจกรรมชุมนุม   ชมรม

                                ทั้งนี้นักเรียนชั้นประถมศึกษาและมัธยมศึกษาตอนต้นจะต้องเข้าร่วมกิจกรรมทั้งในข้อ  2.1   และ   2.2  

                3.   กิจกรรมเพื่อสังคมและสาธารณประโยชน์

                                เป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมให้ผู้เรียนบำเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์ต่อสังคม   ชุมชน    และท้องถิ่นตามความสนใจในลักษณะอาสาสมัคร   เพื่อแสดงถึงความรับผิดชอบ   ความดีงาม   ความเสียสละต่อสังคม   และการมีจิตสาธารณะ   เช่น  กิจกรรมอาสาพัฒนาต่าง ๆ  กิจกรรมสร้างสรรค์สังคม 

( กระทรวงศึกษาธิการ, 2551 )

                                กิจกรรมพัฒนาผู้เรียนตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน   พุทธศักราช  2551   ทั้ง  3  ลักษณะมีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกัน  

ตอนที่  1 กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน

 

หลักการ

                กิจกรรมพัฒนาผู้เรียนมีหลักการสำคัญ   ดังนี้

                                1.   มีการกำหนดเป้าหมายของการจัดกิจกรรมที่ชัดเจน   เป็นรูปธรรมและครอบคลุมผู้เรียนทุกคน

                                2.   เป็นที่ผู้เรียนได้พัฒนาตนเองอย่างรอบด้านเต็มตามศักยภาพตามความสนใจ   ความถนัด   ความต้องการ   และความเหมาะสมกับวัยและวุฒิภาวะ

                                3.   เป็นกิจกรรมที่ปลูกฝังและส่งเสริมจิตสำนึกในการบำเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์ต่อสังคมในลักษณะต่าง ๆ  ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิต   ประเพณี   และวัฒนธรรมอย่างต่อเนื่องและสม่ำเสมอ

                                4.   เป็นกิจกรรมที่ยึดหลักการมีส่วนร่วม   โดยเปิดโอกาสให้ครู   พ่อแม่   ผู้ปกครอง   ผู้นำชุมชน   ปราชญ์ชาวบ้าน   องค์กร   และหน่วยงานอื่นมีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรม

เป้าหมาย

                การจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนมุ่งพัฒนาให้ผู้เรียนเกิดสมรรถนะสำคัญ   5   ประการ   ได้แก่   ความสามารถในการสื่อสาร   ความสามารถในการคิด   ความสามารถในการแก้ปัญหา   ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต   และความสามารถในการใช้เทคโนโลยี   และคุณลักษณะอันพึงประสงค์   8   ประการ   ได้แก่   รักชาติ   ศาสน์   กษัตริย์   ซื่อสัตย์สุจริต   มีวินัย   ใฝ่เรียนรู้   อยู่อย่างพอเพียง   มุ่งมั่นในการทำงาน   รักความเป็นไทย   และมีจิตสาธารณะ   ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน   พุทธศักราช   2551

แนวการจัดกิจกรรม

                สถานศึกษาจัดให้ผู้เรียนทุกคนเข้าร่วมกิจกรรม   โดยมีแนวการจัดกิจกรรม   ดังนี้

                                1.   ให้ผู้เรียนปฏิบัติกิจกรรมด้วยความสมัครใจ

                                2.   ให้ผู้เรียนได้ปฏิบัติกิจกรรมผ่านประสบการณ์ที่หลากหลาย   ฝึกการทำงานที่สอดคล้องกับชีวิตจริง   ตลอดจนสะท้อนความรู้  ทักษะ   และประสบการณ์ของผู้เรียน

                                3.   จัดกิจกรรมอย่างสมดุลทั้ง  3  กิจกรรม   คือ   กิจกรรมแนะแนว   กิจกรรมนักเรียน   และกิจกรรมเพื่อสังคมและสาธารณประโยชน์   มีความสมดุลในการจัดกิจกรรมรายบุคคลและกิจกรรมกลุ่ม   รวมทั้งมีการจัดกิจกรรมในและนอกสถานที่

                                4.   จัดกิจกรรมโดยให้ผู้เรียนเป็นผู้ดำเนินการ   โดยมีการสำรวจและใช้ข้อมูลประกอบการวางแผนอย่างเป็นระบบ   เน้นการคิดวิเคราะห์และใช้ความคิดสร้างสรรค์ในการดำเนินกิจกรรม

                                5.   ใช้กระบวนการมีส่วนร่วมและการเรียนรู้แบบร่วมมือมากกว่าเน้นการแข่งขันบนพื้นฐานการปฏิบัติตามวิถีประชาธิปไตย

ขอบข่ายกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน

                สถานศึกษาสามารถจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนได้หลากหลายรูปแบบและวิธีการโดยมีขอบข่าย   ดังนี้

                                1.   เป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมการเรียนรู้   8   กลุ่มสาระการเรียนรู้ให้กว้างขวางลึกซึ้งยิ่งขึ้น   ในลักษณะเป็นกระบวนการเชิงบูรณาการโดยยึดหลักคุณธรรมจริยธรรม   ตลอดจนสามารถบูรณาการระหว่างกิจกรรมแนะแนว   กิจกรรมนักเรียน   และกิจกรรมเพื่อสังคมและสาธารณประโยชน์

                                2.   เป็นกิจกรรมที่ตอบสนองความสนใจ   ความถนัด   และความต้องการของผู้เรียนตามความแตกต่างระหว่างบุคคล   เน้นการให้ผู้เรียนเห็นคุณค่าของวิชาความรู้   อาชีพ   และการดำเนินชีวิตที่ดีงามตลอดจนเห็นแนวทางในการศึกษาต่อและการประกอบชีพ

                                3.   เป็นกิจกรรมที่ปลูกฝังและส่งเสริมจิตสำนึกการทำประโยชน์ต่อสังคมในลักษณะต่าง ๆ  สนับสนุนค่านิยมที่ดีงามและเสริมสร้างคุณลักษณะอันพึงประสงค์ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน   พุทธศักราช  2551

                                4.   เป็นกิจกรรมที่ฝึกการทำงานและการให้บริการด้านต่าง ๆ  ทั้งที่เป็นประโยชน์ต่อตนเองและต่อส่วนรวม   เพื่อเสริมสร้างความมีน้ำใจ   ความเอื้ออาทร   ความเป็นพลเมืองดี   และความรับผิดชอบต่อตนเอง   ครอบครัว   และสังคม

โครงสร้างกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน

                โครงสร้างเวลาการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนในแต่ละระดับชั้นตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน   พุทธศักราช  2551