ครูบ้านนอก

การพัฒนาผู้เรียนให้เป็นบุคคลที่มีคุณธรรม จริยธรรม มีวินัย มีความรับผิดชอบ ซื่อสัตย์สุจริต พอเพียง มีจิตอาสา และสามารถดำรงชีวิตในสังคมได้อย่างมีความสุข เป็นภารกิจสำคัญของสถานศึกษา โดยเฉพาะภายใต้บริบทสังคมและเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ซึ่งส่งผลต่อพฤติกรรม การเรียนรู้ การควบคุมตนเอง และการดำเนินชีวิตของผู้เรียน โรงเรียนจึงจำเป็นต้องพัฒนาระบบบริหารที่สามารถเชื่อมโยงการพัฒนาพฤติกรรม จิตใจ และสติปัญญาของผู้เรียนอย่างเป็นองค์รวม ทั้งนี้ แนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับพระบรมราโชบายด้านการศึกษาที่มุ่งสร้างพื้นฐานให้ผู้เรียนมีพื้นฐานชีวิตที่มั่นคง มีคุณธรรม และเป็นพลเมืองดี

โรงเรียนวัดราษฎร์บำรุง (ไสวราษฎร์อุปถัมภ์) ได้วิเคราะห์ข้อมูลจากระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน ผลการประเมินคุณลักษณะอันพึงประสงค์ ข้อมูลพฤติกรรม การเยี่ยมบ้าน ตลอดจนข้อเสนอแนะจากผู้ปกครอง ชุมชน และคณะกรรมการสถานศึกษา และพบความจำเป็นในการพัฒนาผู้เรียนด้านคุณธรรม จริยธรรม วินัย ความรับผิดชอบ ความซื่อสัตย์ จิตอาสา และการคิดอย่างมีเหตุผล จึงพัฒนา “รูปแบบการบริหารจิต เจริญปัญญา สร้างสรรค์คนดีตามหลักไตรสิกขา: SAWAIRAT MODEL” ขึ้น เพื่อเปลี่ยนการพัฒนาคุณธรรมจากการดำเนินกิจกรรมเป็นครั้งคราวไปสู่ระบบบริหารสถานศึกษาที่ดำเนินงานอย่างต่อเนื่องและมีส่วนร่วม

SAWAIRAT MODEL ประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญ 8 ประการ ได้แก่ S: Supervision การนิเทศภายใน, A: Assessment Data การใช้ข้อมูลสารสนเทศเชิงคุณภาพ, W: Working Community ชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ, A: Active Participation การบริหารแบบมีส่วนร่วม, I: Instructional Improvement การพัฒนาคุณภาพการจัดการเรียนรู้, R: Result-based Management การบริหารมุ่งผลสัมฤทธิ์, A: Accountability ความรับผิดชอบร่วม และ T: Transformation การเปลี่ยนแปลงเชิงคุณภาพอย่างยั่งยืน โดยบูรณาการหลักไตรสิกขา ได้แก่ ศีล–สมาธิ–ปัญญา เป็นแกนกลางในการพัฒนาผู้เรียน และใช้วงจร PDCA เป็นกระบวนการขับเคลื่อนและปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง แนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับหลักการของ PDCA ที่ให้ความสำคัญกับการวางแผน ทดลองดำเนินงาน ตรวจสอบผล และนำผลการเรียนรู้กลับไปปรับปรุงระบบอย่างต่อเนื่อง

การนำรูปแบบไปใช้ดำเนินการผ่านกิจกรรมที่เชื่อมโยงกับวิถีชีวิตและการเรียนรู้ของผู้เรียน ได้แก่ การบริหารจิตและเจริญปัญญาตามหลักไตรสิกขา โรงเรียนวิถีพุทธ หนึ่งห้องเรียนหนึ่งโครงงานคุณธรรม ลานคุณธรรมนำด้วยกระบวนการลูกเสือ กิจกรรม ร.บ.พอเพียง การนิเทศภายใน และชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ โดยมุ่งให้การพัฒนาคุณธรรมเกิดขึ้นทั้งในห้องเรียน กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน และวัฒนธรรมการดำเนินชีวิตของสถานศึกษา

ผลการดำเนินงานปีการศึกษา 2568 พบว่า ผู้เรียนร้อยละ 95.95 มีคุณลักษณะด้านความรับผิดชอบ ระเบียบวินัย ความซื่อสัตย์สุจริตและจิตอาสาในระดับที่สูงขึ้น ขณะที่กรณีปัญหาพฤติกรรมและการกระทำผิดระเบียบลดลงเมื่อเปรียบเทียบกับข้อมูลปีการศึกษา 2567–2568 นอกจากนี้ โรงเรียนสามารถพัฒนาเครือข่ายความร่วมมือจำนวน 9 เครือข่าย เพิ่มขึ้น 4 เครือข่าย ครูและบุคลากรทางการศึกษาร้อยละ 99.35 เข้าร่วมกิจกรรม PLC และการนิเทศภายใน และผู้ปกครอง คณะกรรมการสถานศึกษาและภาคีเครือข่ายร้อยละ 95.02 เข้ามามีส่วนร่วมในการดำเนินกิจกรรมของสถานศึกษา

ผลลัพธ์ดังกล่าวสะท้อนการเปลี่ยนแปลงในหลายระดับ กล่าวคือ ระดับผู้เรียน เกิดการพัฒนาด้านคุณธรรม วินัย สติ สมาธิ ปัญญาและคุณลักษณะอันพึงประสงค์ ระดับครู สามารถออกแบบการจัดการเรียนรู้เชิงรุกที่บูรณาการหลักไตรสิกขาและพัฒนาวิชาชีพผ่านการนิเทศและ PLC ระดับสถานศึกษา มีระบบบริหารจัดการด้านคุณธรรมที่เชื่อมโยงข้อมูล การนิเทศ การมีส่วนร่วมและการประเมินผลอย่างเป็นระบบ และ ระดับชุมชนและเครือข่าย เกิดความร่วมมือในการพัฒนาผู้เรียนระหว่างโรงเรียน ครอบครัว วัด ชุมชน และองค์กรที่เกี่ยวข้อง

องค์ความรู้สำคัญจากการดำเนินงานคือ “การสร้างคนดีอย่างยั่งยืนต้องเปลี่ยนจากการจัดกิจกรรมคุณธรรมไปสู่การสร้างระบบและวัฒนธรรมคุณธรรมของทั้งสถานศึกษา” โดยใช้ข้อมูลจริงของผู้เรียนเป็นจุดเริ่มต้น พัฒนาครูผ่านการนิเทศและ PLC เปิดพื้นที่ให้ผู้เกี่ยวข้องมีส่วนร่วมและรับผิดชอบร่วมกัน และนำผลการประเมินกลับมาปรับปรุงการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้ ความสำเร็จของรูปแบบขึ้นอยู่กับภาวะผู้นำของผู้บริหาร คุณภาพของข้อมูล ความร่วมมือของครู ความต่อเนื่องของการนิเทศและ PLC ตลอดจนการมีส่วนร่วมของครอบครัว ชุมชน และภาคีเครือข่าย

ดังนั้น SAWAIRAT MODEL จึงมีคุณค่าในฐานะนวัตกรรมการบริหารสถานศึกษาที่เชื่อม “หลักธรรม–ข้อมูล–การพัฒนาครู–การจัดการเรียนรู้–การมีส่วนร่วม–ผลลัพธ์” เข้าเป็นระบบเดียวกัน โดยมีเป้าหมายปลายทางมิใช่เพียงการผ่านเกณฑ์การประเมินคุณธรรม แต่คือการสร้างผู้เรียนที่สามารถกำกับพฤติกรรมด้วย ศีล กำกับจิตใจด้วย สมาธิ และกำกับการคิดและตัดสินใจด้วย ปัญญา พร้อมพัฒนาโรงเรียนให้เป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้และวัฒนธรรมคุณธรรมที่สามารถดำเนินงานต่อเนื่องและประยุกต์ขยายผลให้เหมาะสมกับบริบทของสถานศึกษาอื่นได้

เว็บน่าสนใจ