ครูบ้านนอก

การจัดการศึกษาในปัจจุบันมุ่งเน้นการปฏิรูปกระบวนการเรียนรู้ให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีและความต้องการของประเทศ โดยสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561 – 2580) ที่มุ่งพัฒนาและเสริมสร้างศักยภาพทรัพยากรมนุษย์ (สำนักงานสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, 2561)โดยเฉพาะอย่างยิ่งนโยบายและแนวทางการขับเคลื่อนการศึกษาของกระทรวงศึกษาธิการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 ที่ให้ความสำคัญกับการยกระดับคุณภาพการศึกษาผ่านการนำเทคโนโลยีดิจิทัลเข้ามาสนับสนุนการเรียนรู้อย่างทั่วถึงและเท่าเทียมเพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ส่งเสริมการเรียนรู้เชิงรุก (Active learning) และผลักดันให้ครูผู้สอนเลือกใช้แพลตฟอร์มคลังเนื้อหาอิเล็กทรอนิกส์ OBEC Content Center ของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) เป็นเครื่องมือหลักในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เพื่อกระตุ้นให้ผู้เรียนเกิดทักษะการคิดวิเคราะห์และการสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเองในศตวรรษที่ 21 (กระทรวงศึกษาธิการ, 2568) อีกทั้งยังสอดรับกับนโยบายการยกระดับสมรรถนะการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยีที่มุ่งส่งเสริมให้ผู้เรียนพัฒนาทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และการคิดขั้นสูงผ่านสถานการณ์ จำลองดิจิทัลและการสืบเสาะหาความรู้ เพื่อเตรียมความพร้อมให้ผู้เรียนมีสมรรถนะความฉลาดรู้

ด้านวิทยาศาสตร์ตามมาตรฐานสากล สามารถเชื่อมโยงความรู้สู่การอธิบายปรากฏการณ์ในชีวิตประจำวันและ ระบบนิเวศได้อย่างเหมาะสม (สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 2568)

การจัดการเรียนการสอนรายวิชาวิทยาศาสตร์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 ตัวชี้วัด ว 1.1 ป.5/3 อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งมีชีวิตและระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งไม่มีชีวิตในระบบนิเวศ โดยเฉพาะ เรื่อง ห่วงโซ่อาหาร พบว่า นักเรียนมักมีปัญหาในการทำความเข้าใจโครงสร้างความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนของสิ่งมีชีวิต เนื่องจากเนื้อหาเป็นนามธรรมสูง นักเรียนมักมีความคิดคาดเคลื่อนเกี่ยวกับการเขียนทิศทางของลูกศรในโซ่อาหาร โดยมักเขียนหัวลูกศรชี้ไปยังสิ่งมีชีวิตที่ถูกกินแทนที่จะชี้ไปทางผู้บริโภค ซึ่งเป็นทิศทางการถ่ายทอดพลังงาน รวมถึงสับสนในการระบุบทบาทหน้าที่ของผู้ผลิตและผู้บริโภคในระบบนิเวศจริง ซึ่งสอดคล้องกับบันทึกหลังการสอนและรายงานผลสัมฤทธิ์การเรียนวิชาวิทยาศาสตร์ที่พบว่า นักเรียนมากกว่าร้อย 30 ไม่สามารถเขียนอธิบายโซ่อาหารได้อย่างถูกต้อง การเรียนรู้จากภาพนิ่งในตำราไม่สามารถแสดงให้เห็นถึงพฤติกรรมการกินต่อกันและการถ่ายทอดพลังงานได้ ส่งผลให้ผู้เรียนขาดความสนใจ ไม่สามารถคิดวิเคราะห์ หากครูผู้สอนใช้วิธีการอธิบายผ่านเนื้อหาในตำราเพียงอย่างเดียว ผู้เรียนจะไม่สามารถมองเห็นโครงสร้างการถ่ายทอดพลังงานบทบาทของผู้ผลิต ผู้บริโภคและผู้ย่อยสลายสารอินทรีย์ได้อย่างชัดเจน

ออกแบบการจัดการเรียนรู้บูรณาการร่วมกันระหว่างกระบวนการสืบเสาะหาความรู้ 5 ขั้น (5E) ของกลุ่มศึกษาหลักสูตรวิทยาศาสตร์ (BSCS) ที่เน้นให้ผู้เรียนสร้างความรู้ด้วยตนเอง และแบบจำลอง ของไฮนิคและคณะ (Heinich et al., 2002) ซึ่งเป็นระบบวางแผนใช้สื่อเทคโนโลยี โดยปรับเปลี่ยนห้องเรียนวิทยาศาสตร์ให้เป็นรูปแบบ Active learning ที่มีครูเป็นผู้ชี้นำและใช้สื่อดิจิทัลขับเคลื่อนกิจกรรม กระบวนการ 5E ประกอบด้วย 5 ขั้นตอนหลัก 1) กระตุ้นความสนใจ (Engagement) 2) สำรวจและค้นหา (Exploration) 3) อธิบายและลงข้อสรุป (Explanation) 4) ขยายความรู้ (Elaboration) และ 5) ประเมินผล (Evalution)

โดยกระบวนการทั้งหมดนี้จะถูกวางแผนและคัดสรรสื่ออย่างเป็นระบบตามหลัก ASSURE Model ตั้งแต่การวิเคราะห์ผู้เรียน กำหนดเป้าหมาย เลือกและใช้สื่อ กระตุ้นการปฏิสัมพันธ์ ไปจนถึงการประเมินสะท้อน การใช้กระบวนการ 5E ช่วยให้ผู้เรียนสร้างองค์ความรู้ได้ด้วยตนเองอย่างเป็นวิทยาศาสตร์ขณะที่ ASSURE Model ช่วยให้ครูมีระบบการจัดการสื่อดิจิทัลได้อย่างถูกที่ถูกจังหวะ

จากความสำคัญและสภาพปัญหาดังที่กล่าวมาข้างต้น ข้าพเจ้าจึงเกิดความสนใจที่จะพัฒนากระบวนการจัดการเรียนรู้ในรายวิชาวิทยาศาสตร์ โดยมีการปรับเปลี่ยนกระบวนการรูปแบบการจัดกิจกรรม และเลือกใช้สื่อจากแหล่งสื่อที่เหมาะสมกับผู้เรียน จึงได้มีการพัฒนาการจัดการเรียนรู้รายวิชาวิทยาศาสตร์ เรื่อง ตามรอยห่วงโซ่อาหาร โดยใช้กระบวนการสืบเสาะหาความรู้ 5 ขั้น (5E) ร่วมกับการใช้สื่อจากระบบ OBEC Content Center จึงได้คัดสรรชุดสื่อดิจิทัลจากระบบ OBEC Content Center เข้ามาบูรณาการเพื่อแก้ปัญหาและตอบสนองความต้องการในชั้นเรียน ขับเคลื่อนการเรียนรู้โดยใช้สื่อประเภทต่าง ๆ เช่น ข้อสอบ หนังสือ วีดีโอ เกม เทมเพลต และรูปภาพ มาปรับปรุงดัดแปลงให้เหมาะกับบริบท โดยสื่อประเภทข้อสอบนำมาใช้ในขั้นการตรวจสอบความรู้เดิมและขั้นประเมินผล ส่วนสื่อประเภทหนังสือ วีดีโอ เกม เทมเพลตและรูปภาพ นำมาปรับประยุกต์ใช้ในขั้นตอนการจัดการเรียนรู้อื่น ๆ อย่างเหมาะสม ซึ่งชุดสื่อดิจิทัลมีความสอดคล้องกับตัวชี้วัด ว 1.1 ป.5/3 ที่มุ่งเน้นให้ผู้เรียนสามารถเขียนโซ่อาหาร และระบุหน้าที่ของสิ่งมีชีวิตที่เป็นผู้ผลิตและผู้บริโภคในโซ่อาหารได้ถูกต้อง อีกทั้งยังสะท้อนความสอดคล้องกับมาตรฐานการศึกษาขั้นพื้นฐาน ทั้งในด้านคุณภาพผู้เรียนที่มุ่งเน้นการพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์เชิงวิทยาศาสตร์ ด้านการจัดการเรียนรู้ที่ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ และด้านการวัดประเมินผลที่มีหลักฐานเชิงประจักษ์ นวัตกรรมชุดนี้จึงสามารถแก้ปัญหาข้อบกพร่องทางการเรียนรู้ยกระดับผลสัมฤทธิ์และพัฒนาสมรรถนะ

ของผู้เรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพต่อไป

เว็บน่าสนใจ