ครูบ้านนอก

1. ที่มาและความสำคัญของสภาพปัญหา

ภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี และแผนการปฏิรูปประเทศด้านการศึกษา ความมุ่งหมายสำคัญ คือ การพัฒนาคนไทยให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ ทั้งร่างกาย จิตใจ สติปัญญา และคุณธรรม และพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ฉบับที่ 2 พ.ศ.2545 กล่าวว่า การจัดการศึกษาต้องเป็นไปเพื่อพัฒนาคนไทยให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งร่างกาย จิตใจ สติปัญญา ความรู้ และคุณธรรม มีจริยธรรมและวัฒนธรรมในการดำรงชีวิต สามารถอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข (สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา, 2562 : 4) โดยเฉพาะอย่างยิ่งการน้อมนำพระบรมราโชบายด้านการศึกษาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 10 ทั้ง 4 ด้าน คือ มีทัศนคติที่ถูกต้องต่อบ้านเมือง มีพื้นฐานชีวิตที่มั่นคง-มีคุณธรรม มีงานทำ-มีอาชีพ และเป็นพลเมืองดี มาเป็น "รากฐานแห่งการพัฒนาทุนมนุษย์" เพื่อตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงในศตวรรษที่ 21 ในการขับเคลื่อนคุณภาพการศึกษาให้บรรลุเป้าหมายตามนโยบาย "เรียนดี มีคุณธรรม" ภายใต้ระบบประกันคุณภาพการศึกษา 3Q 1-4-1 SK1 ของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสงขลา เขต 1 จำเป็นต้องอาศัยกลไกสำคัญ 3 ประการที่ทำงานร่วมกันในลักษณะ "เกลียวเชือก" ได้แก่ กระบวนการบริหาร กระบวนการเรียนการสอน และกระบวนการนิเทศการศึกษา โดยเฉพาะการนิเทศภายในสถานศึกษา ซึ่งเป็นบทบาทหลักของผู้บริหารในการช่วยเหลือ ชี้แนะ และพัฒนาครูให้สามารถจัดกิจกรรมการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) และการเรียนรู้รายบุคคล (Personalized Learning) ผ่านเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ซึ่งเป็นนวัตกรรมสำคัญที่จะช่วยลดความเหลื่อมล้ำและยกระดับคุณภาพการจัดการศึกษาในโลกยุคดิจิทัล

การพัฒนาระบบนิเทศภายในสถานศึกษานี้ ยึดหลักการและแนวคิดสากลที่หลอมรวมกับนวัตกรรมเฉพาะพื้นที่ ได้แก่ ระบบประกันคุณภาพการศึกษา 3Q 1-4-1 SK1 ยึดหลักการควบคุมคุณภาพ (QC) การนิเทศตรวจสอบ (Audit) และการประเมินผล (Assessment) ใน 4 ระบบหลัก ได้แก่ ระบบบริหารจัดการ ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน ระบบนิเทศติดตาม และระบบการเรียนรู้ เพื่อมุ่งสู่ผลลัพธ์ "เรียนดี มีคุณธรรม" เป็นกรอบแนวคิด (Quality Assurance Framework) ที่ประกอบด้วย B (Best School) R (Responsibility) I (Integration) C (Create Technology) และ K (Knowledge) เพื่อบริหารจัดการโรงเรียนด้วย AI และสร้างจริยธรรมดิจิทัล และใช้ทฤษฎีการนิเทศแบบกัลยาณมิตรและการมีส่วนร่วม มุ่งเน้นการทำงานแบบร่วมมือ (Collaborative Supervision) ไม่ใช่การจับผิด แต่เป็นการ Coaching & Mentoring เพื่อสร้างขวัญกำลังใจและพัฒนาวิชาชีพครู และใช้วงจรคุณภาพ PDCA เป็นแกนหลักในการกำกับดูแลงาน ตั้งแต่การวางแผน (Plan) การปฏิบัติ (Do) การตรวจสอบ (Check) ไปจนถึงการถอดบทเรียนเพื่อปรับปรุงต่อเนื่อง (Act) เพื่อให้การนิเทศภายในตอบโจทย์สภาพปัญหาของโรงเรียนบ้านบ่ออิฐ จึงกำหนดแนวทางปฏิบัติ ได้แก่ การนิเทศ 3 เส้าสู่ความสำเร็จ ใช้กระบวนการ 8 ขั้นตอนในการนิเทศร่วมกับเครือข่ายสถานศึกษา เพื่อร่วมกันกำหนดเป้าหมาย พัฒนาหลักสูตร และประเมินผลลัพธ์รายไตรมาส (SK1) เพื่อแก้ปัญหาเชิงพื้นที่อย่างเป็นระบบ การนิเทศเชิงรุกบนฐานข้อมูล (Data-Driven Supervision) นำเทคโนโลยีดิจิทัล เช่น Google Form และระบบ DPA มาใช้จัดเก็บและวิเคราะห์ข้อมูลการนิเทศ เพื่อลดภาระงานด้านเอกสารและใช้สารสนเทศเป็นฐานในการพัฒนาคุณภาพการนิเทศเพื่อยกระดับทักษะ AI และ Active Learning มุ่งเน้นการนิเทศการสอนที่ส่งเสริมการใช้ AI ในการวิเคราะห์พัฒนาการเด็กรายบุคคล (IEP) และการสร้างบรรยากาศห้องเรียนที่ปลอดภัยและทันสมัย (Safe & Green School) และการนิเทศบูรณาการคุณธรรม กำหนดตัวชี้วัดการนิเทศที่เชื่อมโยงกับพฤติกรรมบ่งชี้ตามพระบรมราโชบายทั้ง 4 ด้าน เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันให้นักเรียนห่างไกลยาเสพติดและเป็นพลเมืองดีที่มีวินัย

จากการวิเคราะห์สภาพบริบท (SWOT Analysis) และการประเมินคุณภาพภายในของโรงเรียนบ้านบ่ออิฐ พบประเด็นปัญหาและความต้องการจำเป็นที่สำคัญ ได้แก่ ปัญหาความเสี่ยงทางสังคมและพฤติกรรม โรงเรียนตั้งอยู่ในพื้นที่ที่เผชิญกับความท้าทายเรื่องการป้องกันความปลอดภัยจากอบายมุขและสารเสพติด ซึ่งส่งผลกระทบต่อพฤติกรรมนักเรียน เช่น การขาดทักษะแยกแยะถูก-ผิด และการใช้คำหยาบ ช่องว่างทางทักษะดิจิทัลและนวัตกรรม ครูส่วนใหญ่ยังขาดความเชี่ยวชาญในการใช้เทคโนโลยี AI เพื่อสนับสนุนการจัดการเรียนรู้ และสถานศึกษายังขาดเครื่องมือบริหารจัดการที่ทันสมัยที่จะช่วยลดภาระงานและเพิ่มประสิทธิภาพการนิเทศอย่างเป็นระบบ และความไม่ต่อเนื่องของระบบนิเทศเดิม รายงานการนิเทศระบุว่า กระบวนการนิเทศภายในยังขาดความเป็นเอกภาพ (Oneness) และขาดความต่อเนื่องที่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่ รวมถึงต้องการนวัตกรรมเชิงระบบที่สามารถเชื่อมโยงพระบรมราโชบายสู่การปฏิบัติจริงในห้องเรียน

ด้วยเหตุผลดังกล่าว โรงเรียนบ้านบ่ออิฐ จึงมีความต้องการจำเป็นที่จะต้องสร้างและพัฒนาระบบนิเทศภายในที่เข้มแข็ง โดยใช้นวัตกรรมเชิงรุกเป็นกลไกในการ "ริเริ่ม พัฒนา" ให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงคุณภาพ เพื่อสร้างให้นักเรียนเป็น "คนดี มีคุณธรรม" และเท่าทันโลกอนาคต การพัฒนาระบบนิเทศภายในด้วยนวัตกรรม BRICK Model ภายใต้กรอบแนวคิด 3Q 1-4-1 SK1 จะเป็นกลไกสำคัญในการยกระดับคุณภาพผู้เรียนให้บรรลุตามมาตรฐานและพระบรมราโชบายอย่างยั่งยืน

เว็บน่าสนใจ