ครูบ้านนอก

ชื่อเรื่อง การพัฒนารูปแบบการสอนวิทยาศาสตร์ตามแนวทฤษฎีการสร้างความรู้ด้วยตนเองผสานหลักการสอนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6

โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร

ผู้วิจัย นางณัฐภัทร ชูศรี

ตำแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชำนาญการพิเศษ โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพระนครศรีอยุธยา เขต 2

ปีที่ทำวิจัย 2568

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาข้อมูลพื้นฐานสำหรับการพัฒนารูปแบบการสอนวิทยาศาสตร์ตามแนว ทฤษฎีการสร้างความรู้ด้วยตนเองผสานหลักการสอนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร 2) ออกแบบและพัฒนารูปแบบการสอนวิทยาศาสตร์ตามแนวทฤษฎีการสร้างความรู้ด้วยตนเองผสานหลักการสอนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร 3) ทดลองใช้รูปแบบการสอนวิทยาศาสตร์ตามแนวทฤษฎีการสร้างความรู้ด้วยตนเองผสานหลักการสอนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร และ 4) ประเมินผลรูปแบบการสอนวิทยาศาสตร์ตามแนวทฤษฎีการสร้างความรู้ด้วยตนเองผสานหลักการสอนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียน ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร

กลุ่มตัวอย่าง คือ นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2568 โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร ตำบลบ้านแถว อำเภอเสนา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพระนครศรีอยุธยา เขต 2 จำนวน 30 คน ได้มาโดยการสุ่มตัวอย่างแบบง่าย (Simple Random Sampling) การวิจัยครั้งนี้ดำเนินการตามกระบวนการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) แบ่งเป็น 4 ขั้นตอน คือ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาข้อมูลพื้นฐานสำหรับการพัฒนารูปแบบการสอนวิทยาศาสตร์ตามแนวทฤษฎีการสร้างความรู้ด้วยตนเองผสานหลักการสอนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียน ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2566 โรงเรียน บ้านแถววิทยาคาร สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพระนครศรีอยุธยา เขต 2 ขั้นตอนที่ 2 ออกแบบและพัฒนารูปแบบการสอนวิทยาศาสตร์ตามแนวทฤษฎีการสร้างความรู้ด้วยตนเองผสานหลักการสอนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร โดยผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 5 ท่าน และทดลองนำร่องเพื่อพิจารณาความเป็นไปได้กับนักเรียนที่ไม่ใช่กลุ่มตัวอย่าง จำนวน 30 คน ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2567 โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพระนครศรีอยุธยา เขต 2 ขั้นตอนที่ 3 ทดลองใช้รูปแบบการสอนวิทยาศาสตร์ตามแนวทฤษฎีการสร้างความรู้ด้วยตนเองผสานหลักการสอนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2568 จำนวน 30 คน โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพระนครศรีอยุธยา เขต 2 และขั้นตอนที่ 4 ประเมินผลรูปแบบการสอนวิทยาศาสตร์ตามแนวทฤษฎีการสร้างความรู้ด้วยตนเองผสานหลักการสอนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร โดยสอบถามความพึงพอใจของนักเรียน จำนวน 30 คน และความพึงพอใจของครูผู้สอน จำนวน 3 คน โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพระนครศรีอยุธยา เขต 2

ผลการวิจัยพบว่า

1. ข้อมูลพื้นฐานสำหรับการพัฒนารูปแบบการสอนวิทยาศาสตร์ตามแนวทฤษฎีการสร้างความรู้ด้วยตนเองผสานหลักการสอนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร พบว่า 1) ด้านนักเรียน คือ นักเรียนยังขาดความพร้อมในการเชื่อมโยงประสบการณ์เดิมเข้ากับบริบทของชุมชนเพื่อสร้างองค์ความรู้ใหม่ด้วยตนเอง ทำให้นักเรียนเผชิญความยากลำบากในการตั้งสมมติฐานและการสืบเสาะหาความรู้จากแหล่งเรียนรู้ในท้องถิ่น ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์อย่างเป็นระบบ ประกอบกับผู้เรียนยังไม่คุ้นเคยกับการเรียนรู้นำตนเอง จึงไม่สามารถวิเคราะห์และสรุปมโนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์จากปรากฏการณ์จริงที่พบในชุมชนได้อย่างลึกซึ้งและถูกต้อง ข้อจำกัดในการบูรณาการความรู้เชิงทฤษฎีสู่การปฏิบัติเพื่อแก้ปัญหาในสถานการณ์จริงนี้ ส่งผลให้กระบวนการเรียนรู้ขาดความหมายและไม่เกิดความคงทนของความรู้ ปัจจัยทั้งหมดนี้จึงส่งผลกระทบโดยตรงต่อความสามารถในการประยุกต์ใช้ความรู้ ซึ่งนำไปสู่ระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาวิทยาศาสตร์ที่ไม่บรรลุตามเป้าหมายของหลักสูตร 2) ด้านครูผู้สอน พบว่า ครูผู้สอนยังเผชิญความท้าทายในการปรับเปลี่ยนบทบาทจากผู้นำเสนอความรู้สู่การเป็นผู้อำนวยความสะดวก เพื่อกระตุ้นให้ผู้เรียนสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเองผ่านบริบทของชุมชน ความยุ่งยากประการสำคัญคือการขาดทักษะในการดึงเอาภูมิปัญญาท้องถิ่นและปรากฏการณ์รอบตัวมาวิเคราะห์และออกแบบเป็นสถานการณ์การเรียนรู้ที่สอดคล้องกับตัวชี้วัดทางวิทยาศาสตร์ อีกทั้งกระบวนการติดตามและประเมินทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ในสภาพจริงยังขาดเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพ ทำให้การสะท้อนผลเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้เป็นไปได้อย่างไม่เต็มศักยภาพ นอกจากนี้ ข้อจำกัดด้านภาระงานบริหารและการจัดการเวลาส่งผลให้ครูไม่สามารถวางแผนเชิงบูรณาการร่วมกับแหล่งเรียนรู้ในชุมชนได้อย่างต่อเนื่องและเป็นระบบเท่าที่ควร ปัจจัยเหล่านี้จึงกลายเป็นอุปสรรคสำคัญที่สกัดกั้นการพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและการขับเคลื่อนเจตคติทางวิทยาศาสตร์ของผู้เรียน ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ให้บรรลุตามเป้าหมาย

2. รูปแบบการสอนวิทยาศาสตร์ตามแนวทฤษฎีการสร้างความรู้ด้วยตนเองผสานหลักการสอนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร มีองค์ประกอบ 5 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) หลักการ 2) วัตถุประสงค์ 3) เนื้อหา 4) กระบวนการจัดการเรียนรู้ มี 5 ขั้นตอน คือ ขั้นที่ 1 เผชิญปัญหา ขั้นที่ 2 สำรวจและแสวงหาคำตอบ ขั้นที่ 3 แลกเปลี่ยนและตรวจสอบความรู้ ขั้นที่ 4 สะท้อนคิดและสรุปองค์ความรู้ และ ขั้นที่ 5 ประยุกต์ใช้ และ 5) การวัดและประเมินผล การตรวจสอบคุณภาพของรูปแบบการสอนโดยผู้เชี่ยวชาญ พบว่ามีความเหมาะสมโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด ( = 4.56 , S.D. = 0.52) ผลการทดลองนำร่องเพื่อศึกษาความเป็นไปได้พบว่า รูปแบบการสอนมีประสิทธิภาพเท่ากับ 83.69/83.24 ซึ่งเป็นไปตามเกณฑ์ที่กำหนด

3. ผลการทดลองใช้รูปแบบการสอนวิทยาศาสตร์ตามแนวทฤษฎีการสร้างความรู้ด้วยตนเองผสานหลักการสอนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร หลังเรียนด้วยรูปแบบ การสอนสูงกว่าก่อนเรียนด้วยรูปแบบการสอน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01

4. ผลการประเมินผลรูปแบบการสอนวิทยาศาสตร์ตามแนวทฤษฎีการสร้างความรู้ด้วยตนเองผสานหลักการสอนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านแถววิทยาคาร พบว่า นักเรียนมีความพึงพอใจต่อการเรียนด้วยรูปแบบการสอนโดยรวมอยู่ในระดับพึงพอใจมากที่สุด ( = 4.60 , S.D. = 0.47) และครูผู้สอนมีความพึงพอใจต่อรูปแบบการสอนโดยรวมอยู่ในระดับพึงพอใจมากที่สุด ( = 4.60 , S.D. = 0.58)

เว็บน่าสนใจ