บทคัดย่อ
เมื่อการศึกษาล้มเหลวในการลดความเหลื่อมล้ำ คนรุ่นใหม่ก็จะเข้าสู่วงจรความยากจนและความเหลื่อมล้ำต่อไป เช่น ยากจน การศึกษาไม่ดี อาชีพรายได้น้อย ขาดโอกาสพัฒนาตนเอง ยากจนซ้ำ ความเหลื่อมล้ำทางสังคมสู่การถดถอยของการศึกษาไทย" นี้เป็นประเด็นที่น่าสนใจและสำคัญมาก เพราะสะท้อนถึงปัญหาเชิงโครงสร้างในสังคมไทย ที่ส่งผลกระทบต่อระบบการศึกษาโดยตรงและทางอ้อม ความเหลื่อมล้ำทางสังคมคือรากเหง้าสำคัญที่นำไปสู่การถดถอยของการศึกษาไทย หากไม่สามารถลดความเหลื่อมล้ำและสร้างระบบการศึกษาที่ทุกคนเข้าถึงได้อย่างเท่าเทียม อนาคตของชาติย่อมเผชิญกับวิกฤติทางสังคมและเศรษฐกิจอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
คำสำคัญ : ความเหลื่อมล้ำ การศึกษา คุณภาพ
บทสรุป
การศึกษาเป็นรากฐานของทุกชีวิตและทุกชีวิตจะดีได้ด้วยการศึกษาที่มีคุณภาพ แต่การศึกษาในปัจจุบันมีปัญหาคุณภาพการศึกษาของไทยยังด้อยคุณภาพ (พฤกษา เครือแสง, 2558) โดยปรากฏตามหลักฐานการวัดผลประเมินทั้งในประเทศและนอกประเทศของหน่วยงานต่าง ๆ ที่ไม่อาจตอบสนองต่อระบบการศึกษาตามนโยบายของรัฐที่วางไว้ สาเหตุหลักมาจากความเหลื่อมล้ำของการศึกษา ซึ่งสอดคล้องกับ จึงทำให้เกิดวิกฤตทางปัญญาแล้วพาให้เกิดวิกฤตชาติ การแก้วิกฤตต้องทำหลายอย่าง โดยการเสริมสร้างความเท่าเทียมทางการศึกษาที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ คือ
1. ส่งเสริมให้มีการกระจายการบริหารทางการศึกษาที่มีคุณภาพ และเท่าเทียมกันระหว่างพื้นที่ต่างๆ ของประเทศ รวมถึง การกระจายงบประมาณการศึกษาควรมีการกระจายให้ทั่วถึง ทั้งโรงเรียนขนาดเล็ก โรงเรียนในชนบท และระดับการศึกษาต่างๆ ด้วย นอกจากนี้ ควรมีการพัฒนาคุณภาพของครูผู้สอน และคุณภาพของโรงเรียนให้เท่าเทียมกันและมีปริมาณที่เพียงพอ
2. ยกระดับคุณภาพของการศึกษาและให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงาน โดยมีการสำรวจข้อมูลความต้องการของตลาดแรงงานอย่างต่อเนื่อง และนำเสนอผลการวิเคราะห์ข้อมูลนั้น เพื่อให้สถาบันการศึกษาได้มีการปรับหลักสูตรการศึกษาให้สอดคล้องกันความต้องการจริง และเป็นแนวทางให้นักเรียนได้มีโอกาสตัดสินใจเลือกแผนการศึกษาที่ตอบโจทย์ของสังคม และทำให้นักเรียนมีโอกาสเข้าถึงการทำงานได้มากขึ้น
3. ควรมีการเสริมสร้างความเข้มแข็งของความมั่นคงทางสังคมและเศรษฐกิจ โดยรัฐควรลดความแตกต่างของรายได้ระหว่างคนคนรวยและคนจนให้น้อยลง เพราะการพัฒนาการศึกษาให้ดีนั้นมีความสัมพันธ์กับการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม จะเห็นได้จากการวิเคราะห์ถึงโอกาสการเข้าถึงการศึกษาของนักเรียนในข้างต้น เด็กนักเรียนที่มาจากครอบครัวที่มีรายได้ดีจะมีอัตราการเข้าเรียนมากกว่ากลุ่มนักเรียนที่มาจากครอบครัวยากจน โดยเฉพาะระดับอุดมศึกษา (สศช., 2559)
4. รัฐบาลควรเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้าถึงสิทธิต่าง ๆ ได้อย่างเท่าเทียม ได้แก่ สิทธิทางการศึกษาที่เท่าเทียม ซึ่งแม้รัฐบาลมีความพยายามที่จะแก้ปัญหาเหล่านี้ โดยในปัจจุบันมีการเชื่อมโยงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน และแผนยุทธศาสตร์ชาติ แต่การจะทำให้แผนการพัฒนาเหล่านี้สามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้จริงนั้นเป็นสิ่งที่ทุกภาคส่วนต้องร่วมมือกัน
ดังนั้นการจะลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาได้นั้น ควรเริ่มจากการเปิดโอกาสให้ทุกคนได้มีโอกาสเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพได้อย่างเท่าเทียมกัน เพื่อนำมาซึ่งคุณภาพการศึกษาที่ดีขึ้นตามไปด้วย