การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อพัฒนาและหาประสิทธิภาพของรูปแบบการเรียนการสอนตามทฤษฎีการสร้างความรู้ร่วมกับการคิดอย่างมีวิจารณญาณเพื่อเสริมสร้างมโนทัศน์ทางภูมิศาสตร์และความสามารถในการสร้างองค์ความรู้ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 2) เพื่อศึกษาประสิทธิผลเชิงประจักษ์ของรูปแบบการเรียนการสอนตามทฤษฎีการสร้างความรู้ร่วมกับการคิดอย่างมีวิจารณญาณเพื่อเสริมสร้างมโนทัศน์ทางภูมิศาสตร์และความสามารถในการสร้างองค์ความรู้ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ดังนี้ 2.1) เปรียบเทียบมโนทัศน์ทางภูมิศาสตร์ก่อนและหลังเรียนของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ที่เรียนด้วยรูปแบบการเรียนการสอนที่พัฒนาขึ้น 2.2 ) เปรียบเทียบการเรียนการสอนในการสร้างองค์ความรู้ก่อนและหลังเรียนของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ที่เรียนด้วยรูปแบบการเรียนการสอนที่พัฒนาขึ้น 2.3) ศึกษาความคิดเห็นของนักเรียนที่มีต่อการจัดการเรียนรู้ตามรูปแบบการเรียนการสอนที่พัฒนาขึ้น การวิจัยนี้เป็นการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) โดยกำหนดรูปแบบการทดลองแบบกลุ่มเดียว ทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน ประชากรที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ คือ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนเทศบาล 3 เทศบาลอนุสรณ์ เทศบาลเมืองสุรินทร์ ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2558 จำนวน 2 ห้องเรียน มีนักเรียนจำนวน 73 คน กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ คือ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนเทศบาล 3 เทศบาลอนุสรณ์ เทศบาลเมืองสุรินทร์ ภาคเรียนที่ 1
ปีการศึกษา 2558 จำนวน 1 ห้องเรียน มีนักเรียนจำนวน 39 คน ได้มาจากการสุ่มอย่างง่ายโดยวิธีการจับฉลากห้อง (Sample Random Sampling) คือ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5/1 เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยแผนการจัดการเรียนรู้ แบบทดสอบวัด
มโนทัศน์ทางภูมิศาสตร์ แบบวัดความสามารถในการสร้างองค์ความรู้ แบบสอบถามความคิดเห็น วิเคราะห์ข้อมูลสถิติที่ใช้ ได้แก่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ( ) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.) การทดสอบค่าที (dependent t - test) และการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัย พบว่า
1) รูปแบบการเรียนการสอนตามทฤษฎีการสร้างความรู้ร่วมกับการคิดอย่างมีวิจารณญาณเพื่อเสริมสร้างมโนทัศน์ทางภูมิศาสตร์และความสามารถในการสร้างองค์ความรู้ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 มีชื่อว่า (PPCSE : Model) จากการตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญรูปแบบการเรียนการสอนมีความเหมาะสมและสอดคล้องกับทุกองค์ประกอบ รูปแบบการเรียนการสอนมี 8 องค์ประกอบ คือ หลักการ วัตถุประสงค์ กระบวนการเรียนการสอน หลักการตอบสนอง ระบบสังคม สิ่งสนับสนุน สาระความรู้ และสิ่งส่งเสริมการเรียนรู้ กระบวนการเรียนการสอนมี 5 ขั้นตอน ประกอบด้วย 1) ขั้นเตรียมความพร้อมสำหรับการเรียนรู้ (Preparation : P) 2) ขั้นให้ความรู้และทักษะพื้นฐาน (Providing Fundamental Knowledge and Skill : P) 3) ขั้นสร้าง
มโนทัศน์และฝึกทักษะการคิดอย่างมีวิจารณญาณ (Constructing Concepts and Critical Thinking : C) 4) ขั้นแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (Sharing : S) 5) ขั้นตรวจสอบความรู้ความเข้าใจ (Enumeration : E)
2) ผลการทดลองใช้รูปแบบการเรียนการสอน พีพีซีเอสอี พบว่า 1) มโนทัศน์ทางภูมิศาสตร์ของนักเรียนหลังเรียน
( = 35.18 , S.D. = 1.02) สูงกว่าก่อนเรียน ( = 15.49 , S.D. = 1.02) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 2) ความสามารถในการสร้างองค์ความรู้หลังเรียน ( = 42.67 , S.D. = 2.54) สูงกว่าก่อนเรียน ( = 18.72 , S.D. = 1.07) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 3) นักเรียนเห็นด้วยต่อกระบวนการจัดการเรียนการสอนตามรูปแบบการเรียนการสอนในภาพรวมพบว่า อยู่ในระดับมากที่สุด ( = 4.60 , S.D. = 0.17) ในรายด้านพบว่าอยู่ในระดับมากที่สุดทุกด้าน โดยเรียงจากค่าเฉลี่ยมากที่สุด คือ ด้านประโยชน์ที่ได้รับ ( = 4.76 , S.D. = 0.19) รองลงมาด้านบรรยากาศในการเรียนรู้ ( = 4.54, S.D. = 0.23) และด้านกิจกรรมการเรียนรู้ ( = 4.49, S.D. = 0.27) ตามลำดับ