ครูบ้านนอก

ตามนโยบายของกระทรวงศึกษาธิการ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568–2569 ภายใต้แนวคิด "เรียนดี มีความสุข" ที่มุ่งเน้นการปฏิวัติการศึกษาเพื่อแก้ปัญหาประเทศ โดยให้ความสำคัญกับ "การจัด การศึกษาเพื่อความเป็นเลิศ และการจัดการศึกษาเพื่อความมั่นคงของชีวิต" รัฐบาลมีนโยบายส่งเสริมการเรียนรู้ทุกที่ ทุกเวลา (Anywhere Anytime) ควบคู่ไปกับการนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้ามาสนับสนุนเพื่อลดภาระและลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงการศึกษา เน้นการสอนทักษะที่ใช้ประโยชน์ได้ในชีวิตจริง (Learn to Earn) รวมถึงการพัฒนาคนไทยให้ "ฉลาดรู้ ฉลาดคิด ฉลาดทำ" (กระทรวงศึกษาธิการ, 2568) ทว่าการก้าวเข้าสู่ยุคที่ AI เข้ามามีบทบาทสำคัญ สิ่งที่ต้องพัฒนาควบคู่ไปกับทักษะการใช้งานคือ "ภูมิคุ้มกันทางดิจิทัลและจริยธรรม" เพื่อให้เยาวชนสามารถใช้เทคโนโลยีได้อย่างปลอดภัยและมีความรับผิดชอบ

สอดคล้องกับนโยบายและจุดเน้นของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 ที่ประกาศให้เป็น "ปีแห่งความท้าทายการศึกษาไทย" โดยยกระดับความสำคัญของ "ความปลอดภัยในสถานศึกษา" ซึ่งในยุคปัจจุบันไม่ได้จำกัดเพียงความปลอดภัยทางกายภาพ แต่ยังครอบคลุมถึงความปลอดภัยในโลกไซเบอร์ (Cyber Safety) (สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน, 2568) ประกอบกับหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาสาสตร์และเทคโนโลยี สาระเทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ) มาตรฐาน ว 4.2 ที่ระบุให้นักเรียนเข้าใจและใช้แนวคิดเชิงคำนวณในการแก้ปัญหาที่พบในชีวิตจริงอย่างเป็นขั้นตอนและเป็นระบบ ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในการเรียนรู้ การทำงาน และการแก้ปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพ รู้เท่าทัน และมีจริยธรรม โดยเฉพาะตัวชี้วัด ว 4.2 ป.4/5 ที่เน้นให้นักเรียนใช้เทคโนโลยีสารสนเทศอย่างปลอดภัย เข้าใจสิทธิและหน้าที่ของตน เคารพในสิทธิของผู้อื่น แจ้งผู้เกี่ยวข้องเมื่อพบข้อมูลหรือบุคคลที่ไม่เหมาะสม (สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 2560) เพื่อให้ผู้เรียนมีความตระหนักรู้ด้านจริยธรรมทางดิจิทัลจึงเป็นหัวใจสำคัญของการสร้างพลเมืองดิจิทัลที่มีคุณภาพ

ในระดับเขตพื้นที่ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปราจีนบุรี เขต 1 ได้ขับเคลื่อนนโยบาย “ยกระดับคุณภาพนักเรียน” โดยส่งเสริมให้ครูจัดการเรียนรู้แบบ Active Learning อย่างไรก็ตาม จากแผนนิเทศการศึกษา ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 พบปัญหาว่ากระบวนการเรียนรู้บางส่วนยังไม่สามารถพัฒนาเด็กได้เต็มศักยภาพ และเนื้อหาในบทเรียนไม่สอดคล้องกับบริบทของสังคมเทคโนโลยีที่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว (สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปราจีนบุรี เขต 1, 2568) โดยเฉพาะเรื่องของจริยธรรมและข้อควรระวังในการใช้สื่อดิจิทัล ซึ่งมักเป็นเนื้อหาเชิงนามธรรม หากสอนด้วยวิธีการบรรยายทั่วไปจะไม่สามารถดึงดูดความสนใจของนักเรียนยุคใหม่ได้

โรงเรียนบ้านโคกพนมดี ประสบปัญหาในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาการคำนวณในประเด็นการรู้เท่าทันเทคโนโลยี จากการสังเกตพฤติกรรมของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 พบว่า นักเรียนเริ่มเข้าถึงและใช้งาน AI ทว่ายังขาดความรู้เรื่องจริยธรรมในการใช้ AI (AI Ethics) ขาดทักษะการตรวจสอบความจริง (เช่น ภาพ Deepfake) ไม่ตระหนักถึงการปกป้องข้อมูลส่วนบุคคล ขาดความเข้าใจเรื่องการให้เครดิตผลงานสิทธิบัตรทางปัญญา รวมถึงไม่รู้เท่าทันความลำเอียงของข้อมูล (AI Bias) ซึ่งความไม่รู้เท่าทันเหล่านี้อาจทำให้นักเรียนละเมิดสิทธิผู้อื่นหรือตกเป็นเหยื่อในโลกออนไลน์ได้

จากนโยบายระดับชาติที่เน้นความปลอดภัยทางดิจิทัลและสภาพปัญหาดังกล่าว ผู้รายงานจึงเกิดความสนใจในการพัฒนานวัตกรรม การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้โดยใช้เกมเป็นฐาน (Game-Based Learning) โดยใช้ ETHICS-AI MODEL เพื่อเสริมสร้างจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์ สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนบ้านโคกพนมดี โดยใช้สื่อเกมการศึกษา Interactive เรื่อง "ภารกิจผู้พิทักษ์จักรวาล AI (AI Guardian Adventure)" ในขับเคลื่อนผ่านกระบวนการจัดการเรียนรู้แบบ Game Based Learning เพื่อเปลี่ยนเนื้อหาจริยธรรมที่เป็นนามธรรมให้กลายเป็นภารกิจการเรียนรู้ที่ท้าทาย ให้นักเรียนสวมบทบาทเป็นฮีโร่ตะลุย 5 ด่าน ควบคู่ไปกับการถอดบทเรียนเพื่อกระตุ้นความคิด ให้นักเรียนสามารถตัดสินใจแก้ปัญหาในสถานการณ์จำลองได้อย่างถูกต้อง ซึ่งการบูรณาการเทคโนโลยีเกมเข้ากับการเรียนรู้เชิงรุกนี้ จะช่วยสร้างภูมิคุ้มกัน ตอบสนองนโยบายเรียนดีมีความสุข และส่งเสริมให้นักเรียนก้าวขึ้นเป็นพลเมืองดิจิทัลที่รู้เท่าทันเทคโนโลยีได้อย่างยั่งยืน

เว็บน่าสนใจ