ครูบ้านนอก

ความเป็นมาและความสำคัญ

กระทรวงศึกษาธิการมุ่งเน้นการขับเคลื่อนนโยบาย “เรียนดี มีความสุข” เพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาผ่านการพลิกโฉมกระบวนการเรียนรู้ด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล โดยมีแนวทางสำคัญในการส่งเสริมให้สถานศึกษาและบุคลากรทางการศึกษาใช้ประโยชน์จากแพลตฟอร์มระบบคลังเนื้อหาอิเล็กทรอนิกส์ OBEC Content Center ของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ซึ่งเป็นนวัตกรรมระบบคลังสื่อเพื่อการเรียนรู้ที่ช่วยลดความเหลื่อมล้ำทางเทคโนโลยี และเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงสื่อสารสนเทศที่มีคุณภาพในศตวรรษที่ 21 อย่างไรก็ตาม จากบริบทการจัดการเรียนรู้รายวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ของโรงเรียนบ้านเนินตอง พบว่า หน่วยการเรียนรู้เรื่อง “การแยกสารผสม” ซึ่งครอบคลุมวิธีการหยิบออก การร่อน การใช้แม่เหล็กดึงดูด การรินออก การกรอง และการตกตะกอน เป็นหัวข้อที่มีข้อจำกัดค่อนข้างมากในด้านการเชื่อมโยงระหว่างการลงมือปฏิบัติทดลองจริงกับการทำความเข้าใจกลไกในระดับอนุภาค นักเรียนส่วนใหญ่สามารถจดจำชื่อและวิธีการแยกสารได้จากการทดลองในห้องเรียน แต่เมื่อต้องเผชิญกับสถานการณ์ประยุกต์ใหม่ ๆ ในชีวิตประจำวัน หรือการทดสอบทางการศึกษาระดับชาติขั้นพื้นฐาน นักเรียนมักไม่สามารถจำแนกทฤษฎี นึกภาพการแยกอนุภาคของสารผสมที่มีขนาดเล็ก หรือเชื่อมโยงหลักการทางวิทยาศาสตร์ไปใช้แก้ปัญหาได้อย่างถูกต้อง ส่งผลให้ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนในหัวข้อนี้น้อยกว่าเกณฑ์ที่คาดหวัง จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพัฒนานวัตกรรมการสอนที่ผสานชุดกิจกรรมการทดลองเชิงรุกเข้ากับสื่อเทคโนโลยีดิจิทัล OBEC Content Center เพื่อทลายข้อจำกัดในการมองเห็นระดับโมเลกุล และยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนอย่างเป็นระบบ

ด้วยเหตุนี้ แนวคิดการขับเคลื่อนนวัตกรรมจึงได้บูรณาการหลักการทางครุศาสตร์และการบริหารจัดการคุณภาพเข้าด้วยกันภายใต้ชื่อโมเดล P-U-R-E Model ซึ่งทำงานสอดรับควบคู่ไปกับวงจรคุณภาพตามแนวคิดเชิงระบบ โดยเริ่มจากการวางแผน (Plan) นำไปสู่การปฏิบัติในขั้นแรกคือ Practice หรือการลงมือปฏิบัติจริงด้วยชุดกิจกรรม สอดคล้องกับแนวคิด Learning by Doing ที่มุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้ฝึกทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ผ่านการทดลองกรอง การตกตะกอน และการแยกสารผสมจริง จากนั้นขับเคลื่อนสู่ขั้นตอนการปฏิบัติ (Do) ในขั้น Utilization of Digital Media หรือการใช้ประโยชน์จากสื่อดิจิทัลในระบบ OBEC Content Center ตามแนวคิดการบูรณาการเทคโนโลยีผสานวิธีสอนและเนื้อหา เพื่อนำสื่อดิจิทัลมาปิดรอยต่อทางความคิดและขยายภาพอนุภาคของสารให้ชัดเจนยิ่งขึ้น ต่อมาในขั้นการตรวจสอบ (Check) จะขับเคลื่อนผ่านกระบวนการ Research & Enquiry หรือการสืบเสาะหาความรู้ด้วยกระบวนการ 5E ซึ่งยึดโยงอยู่บนพื้นฐานทฤษฎีการสร้างสรรค์ความรู้ด้วยตนเอง กระตุ้นให้ผู้เรียนตั้งคำถาม สืบค้น และสร้างองค์ความรู้เรื่องสารผสมด้วยตนเองผ่าน 5 ขั้นตอนหลัก และสิ้นสุดวงจรที่ขั้นการปรับปรุงพัฒนา (Act) ผ่านกระบวนการ Evaluation & Reflection หรือการวัดประเมินผลและการสะท้อนคิด เพื่อประเมินความเข้าใจของผู้เรียนตามแนวคิดการประเมินเพื่อพัฒนา และนำผลมาสะท้อนคิดเพื่อปรับปรุงแผนการจัดการเรียนรู้ให้มีประสิทธิภาพสูงสุด

สำหรับการเลือกใช้ประเภทสื่อจากระบบ OBEC Content Center ให้สอดคล้องกับปัญหาและความต้องการข้างต้น ได้มีการคัดสรรและจำแนกประเภทเนื้อหาอิเล็กทรอนิกส์ออกเป็น 3 ประเภทหลัก เพื่อนำมาใช้ในแต่ละขั้นของการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5E อย่างจำเพาะเจาะจง โดยในขั้นกระตุ้นความสนใจ (Engagement) และขั้นอธิบายความรู้ (Explanation) ได้นำสื่อประเภทวิดีโอมาใช้เพื่อนำเสนอสถานการณ์ปัญหาในชีวิตประจำวัน เช่น กระบวนการทำนาเกลือ เพื่อเชื่อมโยงเข้าสู่เนื้อหา พร้อมทั้งใช้สื่อประเภทภาพเคลื่อนไหวหรือแอนิเมชันมาช่วยอธิบายสิ่งที่เป็นนามธรรมระดับโมเลกุล เช่น ภาพจำลองการติดอยู่บนกระดาษกรองของอนุภาคสารที่มีขนาดใหญ่ เปรียบเทียบกับอนุภาคของน้ำที่ผ่านรูพรุนไปได้ ทำให้นักเรียนเห็นภาพกลไกการแยกสารได้อย่างเด่นชัด นอกจากนี้ในขั้นขยายความรู้ (Elaboration) และขั้นประเมินผล (Evaluation) ยังได้นำสื่อประเภทหนังสืออิเล็กทรอนิกส์หรืออีบุ๊กมาใช้ให้นักเรียนได้ศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติมด้วยตนเอง ตลอดจนประยุกต์ใช้คลังข้อสอบในระบบเพื่อประเมินความรู้ความเข้าใจหลังการจัดกิจกรรมการเรียนรู้

การนำสื่อจากระบบ OBEC Content Center และนวัตกรรม P-U-R-E Model มาใช้ในรายวิชาวิทยาศาสตร์เรื่องการแยกสารผสมนี้ ได้รับการออกแบบให้มีความสอดคล้องกับหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) ในสาระที่ 2 วิทยาศาสตร์กายภาพ มาตรฐาน ว 2.1 ที่มุ่งให้ผู้เรียนเข้าใจสมบัติของสสาร องค์ประกอบของสาร และความสัมพันธ์ระหว่างสมบัติของสสารกับโครงสร้างและแรงยึดเหนี่ยวระหว่างอนุภาค โดยตรงตามตัวชี้วัด ว 2.1 ป.6/1 ที่ระบุให้ผู้เรียนสามารถอธิบายและเปรียบเทียบการแยกสารผสมโดยการหยิบออก การร่อน การใช้แม่เหล็กดึงดูด การรินออก การกรอง และการตกตะกอน โดยใช้หลักฐานเชิงประจักษ์ รวมทั้งระบุวิธีแก้ปัญหาในชีวิตประจำวันเกี่ยวกับการแยกสาร ซึ่งความสอดคล้องดังกล่าวไม่เพียงแต่ตอบสนองต่อตัวชี้วัดของหลักสูตรเท่านั้น แต่ยังส่งผลลัพธ์โดยตรงต่อการพัฒนาคุณภาพผู้เรียนตามมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา ทั้งในด้านการพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ การคิดแก้ปัญหา ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์จากการทดลองจริง และความสามารถในการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารเพื่อการเรียนรู้ ซึ่งเป็นการยกระดับสมรรถนะสำคัญของผู้เรียนในศตวรรษที่ 21 ให้เกิดขึ้นจริงในห้องเรียนวิทยาศาสตร์อย่างเป็นรูปธรรม

เว็บน่าสนใจ