ครูบ้านนอก

งานวิจัยชื่อ “การพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนปลอดขยะ บนพื้นฐานความพอเพียง โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย โรงเรียนบ้านเชียงแหว"

ผู้วิจัย นายอนันต์ รามโคตร

ปีที่วิจัย 2568-2569

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพที่พึงประสงค์ และความต้องการจำเป็นในการบริหารจัดการโรงเรียนปลอดขยะ 2) สร้างและตรวจสอบคุณภาพรูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนปลอดขยะบนพื้นฐานความพอเพียง โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย 3) ทดลองใช้รูปแบบที่พัฒนาขึ้น และ 4) ประเมินประสิทธิผลและปรับปรุงรูปแบบ เป็นการวิจัยและพัฒนา 4 ระยะ ได้แก่ การศึกษาข้อมูลพื้นฐาน การสร้างและตรวจสอบรูปแบบ การทดลองใช้ และการประเมินและปรับปรุงรูปแบบ ดำเนินการ ณ โรงเรียนบ้านเชียงแหว สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุดรธานี เขต 2 ตรวจสอบคุณภาพรูปแบบโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 5 คน และประเมินโดยผู้แทนผู้ใช้รูปแบบ 235 คน ทดลองใช้ระหว่างวันที่ 16 พฤษภาคม 2568 ถึงวันที่ 31 มีนาคม 2569 โดยใช้แบบแผนการทดลองกลุ่มเดียววัดก่อนและหลัง และติดตามผลหลังสิ้นสุดการทดลอง 3 เดือน ประเมินผลด้านนักเรียนจำนวน 71 คน การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายจำนวน 182 คน และความพึงพอใจของผู้เกี่ยวข้องจำนวน 253 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แบบสอบถามสภาพปัจจุบันและสภาพที่พึงประสงค์ แบบประเมินคุณภาพรูปแบบ แบบบันทึกปริมาณขยะ แบบทดสอบความรู้ แบบประเมินจิตสำนึก พฤติกรรม การใช้ทรัพยากร การมีส่วนร่วม และความพึงพอใจ ตลอดจนประเด็นการสนทนากลุ่มและการสะท้อนผล วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ดัชนีความต้องการจำเป็นแบบปรับปรุง การทดสอบทีแบบกลุ่มสัมพันธ์ และการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพปัจจุบันของการบริหารจัดการโรงเรียนปลอดขยะโดยรวมอยู่ในระดับมาก (x̄=3.71, SD=0.56) สภาพที่พึงประสงค์อยู่ในระดับมากที่สุด (x̄=4.80, SD=0.27) และมีดัชนีความต้องการจำเป็นโดยรวมเท่ากับ 0.294 โดยด้านระบบข้อมูล การติดตาม และประเมินผลมีความต้องการจำเป็นสูงที่สุด เท่ากับ 0.461 2) รูปแบบฉบับสมบูรณ์ประกอบด้วย 6 องค์ประกอบ ได้แก่ การนำองค์กรและนโยบายโรงเรียนปลอดขยะ การใช้ทรัพยากรอย่างพอเพียงและการลดขยะต้นทาง การจัดการขยะและการหมุนเวียนทรัพยากร การเรียนรู้และสร้างพฤติกรรมโรงเรียนปลอดขยะ การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย และระบบข้อมูล การติดตาม การขยายผลและความยั่งยืน มีกระบวนการดำเนินงาน 6 ขั้น ได้แก่ การวิเคราะห์บริบท การวางแผนแบบมีส่วนร่วม การเสริมพลัง การดำเนินกิจกรรม การติดตาม และการปรับปรุงและขยายผล พร้อมกลไกขับเคลื่อน 5 กลไก และตัวชี้วัด 32 ตัวชี้วัด ผลการตรวจสอบคุณภาพก่อนทดลองใช้โดยผู้ทรงคุณวุฒิอยู่ในระดับมากที่สุด (x̄=4.68, SD=0.20) 3) ผลการทดลองใช้พบว่า ปริมาณขยะรวมลดลงจาก 18.60 เป็น 10.90 กิโลกรัมต่อวัน คิดเป็นร้อยละ 41.40 อัตราการคัดแยกขยะถูกต้องเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 45.16 เป็นร้อยละ 91.65 และอัตราการนำขยะกลับมาใช้ประโยชน์เพิ่มขึ้นจากร้อยละ 35.22 เป็นร้อยละ 79.08 นักเรียนมีความรู้ จิตสำนึก พฤติกรรมการจัดการขยะ และการใช้ทรัพยากรตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงหลังทดลองสูงกว่าก่อนทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .001 รวมทั้งการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายหลังทดลองสูงกว่าก่อนทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .001 และ 4) ผลการประเมินประสิทธิผลในระยะสุดท้ายพบว่า ผ่านเกณฑ์ 31 จาก 32 ตัวชี้วัด คิดเป็นร้อยละ 96.88 ผลการติดตามหลังทดลอง 3 เดือนยังคงผ่านเกณฑ์ในตัวชี้วัดที่ติดตาม ผู้เกี่ยวข้องมีความพึงพอใจโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (x̄=4.60, SD=0.39) และผู้ทรงคุณวุฒิประเมินรับรองรูปแบบฉบับสมบูรณ์อยู่ในระดับมากที่สุด (x̄=4.80, SD=0.24)

คำสำคัญ: การพัฒนารูปแบบ การบริหารจัดการโรงเรียนปลอดขยะ หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย

ABSTRACT

This study aimed to (1) examine the current conditions, desired conditions, and priority needs for zero waste school management; (2) develop and validate a zero waste school management model based on the Sufficiency Economy Philosophy through network partner participation; (3) implement the developed model; and (4) evaluate its effectiveness and refine the model. The study employed a research and development approach comprising four phases: background investigation, model development and validation, implementation, and evaluation and refinement. It was conducted at Ban Chiang Wae School under the Udon Thani Primary Educational Service Area Office 2. Five experts validated the model, and 235 prospective user representatives evaluated it. The model was implemented from May 16, 2025, to March 31, 2026, using a one-group pretest–posttest design, with a follow-up assessment three months after implementation. Assessments covered outcomes for 71 students, network partner participation among 182 participants, and satisfaction among 253 stakeholders. The research instruments included a current and desired conditions questionnaire, model quality evaluation forms, waste quantity recording forms, a knowledge test, assessment forms measuring awareness, behavior, resource use, participation, and satisfaction, and discussion guides for focus groups and reflection sessions. Data were analyzed using frequencies, percentages, means, standard deviations, the modified Priority Needs Index (PNI_modified), paired-samples t-tests, and content analysis.

The findings revealed that: (1) the overall current conditions of zero waste school management were rated at a high level (x&#772;=3.71, SD=0.56), whereas the desired conditions were rated at the highest level (x&#772; =4.80, SD=0.27). The overall modified Priority Needs Index was 0.294, with information systems, monitoring, and evaluation receiving the highest priority (PNI_modified = 0.461). (2) The finalized model comprised six components: organizational leadership and zero waste school policy; sufficiency-based resource use and waste prevention at source; waste management and resource circulation; learning and zero waste behavior development; network partner participation; and information systems, monitoring, scaling up, and sustainability. Its implementation process comprised six stages: context analysis, participatory planning, empowerment, activity implementation, monitoring, and improvement and scaling up. The model also incorporated five implementation mechanisms and 32 indicators. Before implementation, the experts rated its overall quality at the highest level (x&#772; = 4.68, SD = 0.20). (3) Following implementation, total waste decreased from 18.60 to 10.90 kilograms per day, representing a 41.40% reduction. The correct waste sorting rate increased from 45.16% to 91.65%, and the waste recovery rate increased from 35.22% to 79.08%. Students’ knowledge, awareness, waste management behavior, and resource use based on the Sufficiency Economy Philosophy were significantly higher after implementation than before implementation (p < .001). Network partner participation was also significantly higher after implementation (p < .001). (4) The final effectiveness evaluation showed that 31 of the 32 indicators met the established criteria, representing 96.88%. At the three-month follow-up, all monitored indicators continued to meet the established criteria. Overall stakeholder satisfaction was rated at the highest level (x&#772; = 4.60, SD = 0.39), and the experts’ endorsement of the finalized model was also rated at the highest level (x&#772; = 4.80, SD = 0.24).

Keywords: Model development, zero waste school management, Sufficiency Economy Philosophy, network partner participation

เว็บน่าสนใจ