ปัจจัยที่ 5

พุทธทาส อินทปัญโญ

ธรรมะเป็นปัจจัยที่ 5 ของชีวิต แต่เราสนใจกันเพยงปัจจัย 4 ทางวัตถุ สำหรับร่างกายชีวิตที่ขาดปัจจัยที่ 5 นี้ เป็นชีวิตที่ตายแล้ว และเป็นความสูญเสีย ยิ่งไปกว่าการตายทางร่างกาย เพราะขาดปัจจัย 4 อย่างที่จะเปรียบเทียบกันไม่ได้เลย ความมีชีวิตที่ปราศจากธรรมะนั้นเป็นความทุกข์ของแต่ละคน และจะทำอันตรายแก่กันและกัน จนกระทั่งถึงระดับมิคสัญญีเป็นที่สุด

เป้าหมายของมนุษย์ที่ถูกต้องที่สุด คือ การที่ทุกคนพึงมีความสุขเย็น เป็นที่พอใจ และมีการเคลื่อนไหว ชนิดที่เป็นประโยชน์แก่ตนและผู้อื่น อยู่ทุกกระเบียดนิ้วและตลอดเวลา ทั้งหมดนี้ขึ้นอยู่กับการศึกษาชนิดที่จะทำให้ยุวชนของเรา มีความเป็นมนุษย์อย่างถูกต้องและสมบูรณ์

ยุวชนของเรา จะต้องเป็นผู้รัก ซื่อสัตย์ กตัญญูกตเวทีต่อบิดามารดา ถึงขนาดที่แม้ชีวิตก็อาจเสียสละได้ จะต้องเคารพเชื่อฟัง ครูบาอาจารย์ คนแก่คนเฒ่า พระเจ้าพระสงฆ์ ตลอดถึงขนบประเพณีที่ดีงาม จะต้องรักผู้อื่นอย่างเป็นเกิด-แก่-เจ็บ-ตาย จะต้องกลัวบาป กล้าบุญ ขยะแขยงต่ออบายมุขในทุกๆความหมาย จะต้องสามารถบังคับความรู้สึกฝ่ายต่ำหรือกิเลส และพิทักษ์ความรู้สึกฝ่ายสูงไว้ถึงขนาดที่ยกมือไว้ตัวเองได้ จะต้องมองเห็นชัดถึงความจริงที่ว่า การทำงานในหน้าที่ของคนทุกประการ ไม่มีบกพร่อง นั่นคือการปฏิบัติธรรมและเป็นบุญกุศลอันสูงสุด ในทุกๆศาสนาจะต้องเข้าถึงความหมายอันแท้จริงของสิ่งที่เรียกว่า “ไทยไตรยางคธรรม” คือ ชาติ-ศาสนา-พระมหากษัตริย์ ถึงกับเป็นสถาบันชนิดที่ฝังแน่นอยู่ในจิตวิญญาณไม่มีวันเสื่อมคลาย

ครั้นโตขึ้นก็จะเป็นพลโลกที่ทำให้โลกงดงามด้วยสันติภาพ แล้วเป็นบิดามารดาที่สมบูรณ์แบบทางพุทธบริษัท สามารถเจริญพันธุ์มนุษยชาติที่สูงยิ่งขึ้นไป

ข้อความนี้ กล่าวมุ่งมั่นสำหรับบิดามารดา ครูบาอาจารย์โดยตรง แต่ถ้าหากเผอิญพลัดไปถึงยุวชน ได้อ่านได้ฟังแล้ว ขอจงช่วยเสนอความประสงค์ให้ผู้ใหญ่ได้ประสบความสำเร็จในการพาสถานะทางวิญญาณของยุวชย เด็ก ๆ ลูกหลาน ให้สูงขึ้นได้ตามที่ต้องการ จงทุกๆ คนเถิด จักเป็นบุญกุศลอันใหญ่หลวงโดยแท้จริง

“การศึกษามิใช่การเรียนๆ ท่องๆ แต่เป็นการเห็นอย่างถูกต้อง และ สมบูรณ์ด้วยตนเอง”

พุทธทาสภิกขุ