อย่างไรก็ตาม โปรแกรมตรวจสุขภาพที่เหมาะสมของแต่ละคนไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน เพราะควรพิจารณาทั้งอายุ เพศ ประวัติสุขภาพของตนเองและครอบครัว รวมถึงพฤติกรรมการใช้ชีวิตร่วมด้วย
ทำไมต้องตรวจสุขภาพประจำปี แม้ร่างกายยังแข็งแรง ?
การรู้สึกแข็งแรงไม่ได้หมายความว่าค่าต่าง ๆ ภายในร่างกายจะไม่มีการเปลี่ยนแปลง เพราะโรคเรื้อรังหลายชนิดสามารถค่อย ๆ พัฒนาโดยที่ผู้ป่วยยังใช้ชีวิตได้ตามปกติ เช่น ภาวะความดันโลหิตสูง ซึ่งผู้ป่วยจำนวนหนึ่งอาจไม่รู้ตัวว่ามีภาวะดังกล่าว
การตรวจสุขภาพจึงช่วยสร้างข้อมูลพื้นฐานของร่างกายในแต่ละปี เมื่อมีผลตรวจย้อนหลัง แพทย์สามารถนำมาเปรียบเทียบแนวโน้ม เช่น น้ำหนัก ความดันโลหิต ระดับน้ำตาล หรือไขมันในเลือด และพิจารณาว่าจำเป็นต้องปรับพฤติกรรม ตรวจเพิ่มเติม หรือติดตามค่าใดเป็นพิเศษหรือไม่
ตรวจสุขภาพประจำปีแต่ละช่วงวัย ควรเน้นอะไร ?
รายการตรวจที่เหมาะสมควรได้รับการประเมินเป็นรายบุคคล ไม่จำเป็นต้องเลือกแพ็กเกจที่มีจำนวนรายการมากที่สุดเสมอไป โดยแนวทางคร่าว ๆ สามารถแบ่งตามช่วงวัยได้ดังนี้
อายุ 20–34 ปี เน้นสร้างข้อมูลสุขภาพพื้นฐาน
วัยทำงานตอนต้นอาจยังไม่มีโรคประจำตัว แต่พฤติกรรมอย่างนั่งทำงานเป็นเวลานาน รับประทานอาหารไม่เป็นเวลา นอนน้อย หรือขาดการออกกำลังกาย สามารถสะสมเป็นความเสี่ยงในอนาคตได้
การตรวจเบื้องต้นจึงควรครอบคลุมการวัดน้ำหนัก ส่วนสูง ดัชนีมวลกาย ความดันโลหิต รวมถึงการประเมินประวัติสุขภาพและพฤติกรรมเสี่ยง ส่วนการตรวจเลือด เช่น ระดับน้ำตาลหรือไขมัน ควรพิจารณาตามอายุ ความเสี่ยง และคำแนะนำของแพทย์
อายุ 35–49 ปี เพิ่มความสำคัญกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง
เมื่อเข้าสู่วัย 35 ปีขึ้นไป การติดตามความดันโลหิตและความเสี่ยงของโรคเบาหวานมีความสำคัญมากขึ้น แนวทางของกระทรวงสาธารณสุขมีการกำหนดกลุ่มประชากรอายุ 35 ปีขึ้นไปเป็นหนึ่งในกลุ่มเป้าหมายสำหรับการคัดกรองเบาหวานและความดันโลหิตสูง
ช่วงวัยนี้จึงอาจตรวจระดับน้ำตาล ไขมันในเลือด การทำงานของอวัยวะบางส่วน หรือรายการอื่นตามปัจจัยเสี่ยง พร้อมติดตามค่าที่เริ่มผิดปกติตั้งแต่ยังไม่เกิดโรค เพื่อให้สามารถปรับพฤติกรรมได้เร็วขึ้น
อายุ 50–59 ปี ให้ความสำคัญกับการคัดกรองตามความเสี่ยง
นอกจากรายการตรวจพื้นฐานแล้ว ผู้ที่มีอายุเพิ่มขึ้นอาจต้องพิจารณาการคัดกรองโรคบางประเภทตามเพศ อายุ ประวัติครอบครัว และปัจจัยเสี่ยง เช่น โรคหัวใจ โรคมะเร็งบางชนิด หรือความผิดปกติที่เกี่ยวข้องกับอวัยวะต่าง ๆ
จุดสำคัญคือไม่ควรเลือกการตรวจเพิ่มเติมด้วยตนเองทั้งหมด เพราะการคัดกรองบางอย่างอาจไม่ได้จำเป็นสำหรับทุกคน แพทย์จะช่วยประเมินว่าการตรวจใดเหมาะสมและควรตรวจบ่อยเพียงใด
อายุ 60 ปีขึ้นไป มองสุขภาพแบบรอบด้านมากขึ้น
เมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ การ ตรวจสุขภาพประจำปี ควรครอบคลุมมากกว่าค่าจากการตรวจเลือด โดยอาจพิจารณาความสามารถในการเคลื่อนไหว การมองเห็น การได้ยิน ความจำ ภาวะโภชนาการ สุขภาพช่องปาก และความเสี่ยงต่อการหกล้มร่วมด้วย
กรมอนามัยให้ความสำคัญกับการประเมินการถดถอยของร่างกายผู้สูงอายุในหลายด้าน เพื่อช่วยให้สามารถวางแผนดูแลสุขภาพได้เหมาะสมกับแต่ละบุคคล
ก่อนตรวจสุขภาพประจำปี ต้องเตรียมตัวอย่างไร ?
ก่อนเข้ารับการตรวจ ควรสอบถามสถานพยาบาลว่ารายการตรวจของตนจำเป็นต้องงดอาหารหรือเครื่องดื่มหรือไม่ เพราะไม่ได้หมายความว่าการตรวจสุขภาพทุกโปรแกรมต้องอดอาหารเหมือนกัน
ควรเตรียมข้อมูลยาและอาหารเสริมที่ใช้อยู่ ประวัติการรักษา ผลตรวจครั้งก่อน รวมถึงข้อมูลโรคประจำตัวของคนในครอบครัว หากมีอาการผิดปกติ เช่น เหนื่อยง่าย น้ำหนักเปลี่ยนโดยไม่ทราบสาเหตุ ปวดเรื้อรัง หรือมีอาการอื่นที่กังวล ก็ควรแจ้งแพทย์โดยตรง เพื่อพิจารณาว่าจำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติมหรือไม่
ผลตรวจสุขภาพผิดปกติ ต้องกังวลทันทีหรือไม่ ?
ค่าที่ออกนอกช่วงอ้างอิงไม่ได้หมายความว่าเป็นโรคเสมอไป เพราะผลตรวจบางรายการอาจได้รับอิทธิพลจากอาหาร การพักผ่อน ยาที่ใช้ ภาวะขาดน้ำ หรือปัจจัยเฉพาะบุคคล ดังนั้นไม่ควรอ่านเฉพาะตัวเลขแล้ววินิจฉัยตัวเอง
สิ่งสำคัญคือการให้แพทย์พิจารณาผลทั้งหมดร่วมกับอายุ อาการ ประวัติสุขภาพ และผลตรวจในอดีต หากพบความเสี่ยง แพทย์อาจแนะนำให้ปรับอาหาร เพิ่มกิจกรรมทางกาย ติดตามผลซ้ำ หรือตรวจเพิ่มเติมตามความเหมาะสม
ตรวจสุขภาพประจำปี เลือกให้เหมาะกับตัวเองสำคัญกว่าตรวจเยอะ
การตรวจสุขภาพประจำปีที่ดีจึงไม่ได้วัดจากจำนวนรายการตรวจ แต่ควรตอบคำถามได้ว่าสุขภาพในปีนี้เปลี่ยนจากเดิมอย่างไร มีความเสี่ยงเรื่องใดที่ควรดูแล และควรปรับพฤติกรรมส่วนไหนก่อนเกิดปัญหา
หากไม่แน่ใจว่าควรเลือกโปรแกรมแบบใด สามารถเริ่มจากการแจ้งอายุ ประวัติสุขภาพ โรคประจำตัวของครอบครัว และพฤติกรรมการใช้ชีวิตให้แพทย์ทราบ เพื่อเลือกรายการตรวจที่เหมาะสมและใช้ผลตรวจเป็นข้อมูลสำหรับวางแผนดูแลสุขภาพในระยะยาว
ค้นหาทุกอย่างในเว็บครูบ้านนอก :
