เรื่องของไม้ขีดไฟ

     คุณเพชร-พลอย  ลองเดาดูสิว่า  ปัจจุบันมีโรงงานผลิตไม้ขีดไฟในประเทศไทยอยู่สักกี่แห่ง ?

     คำตอบ  คือ ราว ๑๐ โรงงาน อยู่ที่กรุงเทพฯ  สงขลา นครราชสีมา  อุดรธานี  ขอนแก่น  จังหวัดละ  ๑  โรง  อยู่ที่ปทุมธานี ๒  โรง และชลบุรี ๓ โรง  ปัญหาสำคัญของการผลิตไม้ขีดไฟในปัจจุบัน  คือ  การขาดแคลนวัตถุดิบ ได้แก่  ไม้เนื้ออ่อนซึ่งมีน้อยลงเนื่องจากการปิดสัมปทานป่าไม้ และปัญหาด้านค่าจ้างแรงงานที่เพิ่มขึ้น

     ส่วนเรื่องของกำเนิดไม้ขีดไฟนั้น  เอนก  นาวิกมูล เล่าไว้ในหนังสือ  'สั่งพิมพ์คลาสสิค' ดังนี้

     ปี พ.ศ.  ๒๓๗๐  (ต้นสมัยรัชกาลที่  ๓)  นักเคมีชาวอังกฤษชื่อจอห์น  วอล์คเกอร์  ทำไม้ขีดจากเศษไม้จุ่มปลายลงในส่วนผสมของแอนติโมนีซัลไฟด์  โปตัสเซียมคลอเรต และกาวที่ทำจากยางไม้  (gumarabic)  เมื่อเอาไม้ขีดไฟนี้ขีดลงบนกระดาษทรายแรงเสียดสีจะทำให้เกิดความร้อนที่ทำให้ไม้ขีดลุกเป็นไฟ ไม้ขีดแบบนี้เรียกกันว่า ลูซิเฟอร์ผู้ถือแสงสว่าง (ลูซิเฟอร์เป็นอีกชื่อหนึ่งของดาวพระศุกร์) ไม้ขีดแบบที่จอห์น วอล์คเกอร์ ประดิษฐ์เป็นแบบเดียวกันกับไม้ขีดประเภท  'ขีดกับอะไรก็ได้'  แต่ก็เชื่อถือไม่ค่อยจะได้ว่าเมื่อขีดแล้วจะติดจริง

     ราวปี พ.ศ. ๒๓๗๓ ในประเทศฝรั่งเศส ชาร์ลส์ โซเรีย ผลิตไม้ขีดไฟที่มีปลายทำด้วยฟอสฟอรัสเหลือง  จนถึงสิ้นศตวรรษที่ ๑๙ หัวไม้ขีดมีส่วนประกอบของฟอสฟอรัสเหลืองหรือขาวซึ่งมีพิษทำให้คนงานในโรงงานไม้ขีดเจ็บป่วยถึงพิการหรือเสียชีวิตด้วยโรคที่เรียกกันว่า phossy jaw

     ช่วงสิบปีหลัง พ.ศ. ๒๓๘๓ หรือปลายสมัยรัชกาลที่ ๓ มีการค้นพบฟอสฟอรัสแดงซึ่งทำให้ผลิตไม้ขีดได้อย่างปลอดภัย  ไม้ขีดแบบใหม่จะจุดไฟได้ต่อเมื่อขีดลงบนพื้นผิวที่เตรียมไว้เท่านั้น  ผิวสำหรับขีดอยู่ข้างกล่องไม้ขีดมีฟอสฟอรัสแดงทาติดอยู่ด้วยยางไม้  gumarabic หรือกาวชนิดอื่น  ส่วนที่หัวไม้ขีดมีโปตัสเซียมคลอเรตที่เมื่อกระทบกระทั่งกับฟอสฟอรัสแดงข้างกล่องก็จะเกิดปฏิกิริยาให้ความร้อนมากพอที่จะจุดไฟติดได้

     เรื่องก้านไม้ขีดก็น่าศึกษาเหมือนกัน  เป็นเรื่องน่าประหลาดใจที่รู้ว่าวัสดุอื่นก็ใช้ทำก้านไม้ขีดไฟได้ด้วย  เช่น  ด้ายเคลือบขี้ผึ้ง และกระดาษแข็งเคลือบขี้ผึ้ง แต่ไม้เป็นวัสดุที่ใช้ทำก้านไม้ขีดได้ดีที่สุด

     ไม้สำหรับทำก้านไม้ขีดควรจะเป็นไม้สีขาว ไม่มีกลิ่น เนื้อไม้ไม่แข็งหรืออ่อนเกินไป  นิยมใช้ไม้มะยมป่า  ไม้มะกอก  ไม้อ้อยช้าง  ไม้ปออกแตก เป็นต้น  ก่อนจุ่มทำหัวไม้ขีดจะต้องเอาปลายก้านไม้ขีดที่จะติดหัวนั้นไปจุ่มขี้ผึ้งพาราฟินก่อน  หากเนื้อไม้แข็งเกินไปก็จะไม่ดูดซึมพาราฟิน  พาราฟินนี้จะเป็นตัวส่งผ่านไฟจากหัวไม้ขีดไปสู่ก้านไม้ขีด  หากไม่มีพาราฟิน  พอขีดไฟติดปุ๊บไฟก็จะดับปั๊บ และหากเนื้อไม้อ่อนไปก้านไม้ขีดก็จะไม่คงรูปเป็นก้านตรงได้

“ข้อมูลสนับสนุนจากหนังสือ ๑๐๘ ซองคำถาม / สำนักพิมพ์สารคดี”

ที่มา สนุก.คอม